The “sorry” we are yet to hear

DR. AURELIO SOLVER AGCAOILI, the University of Hawaii professor who publicly called the late President Manuel L. Quezon “stupid” three months ago, has not apologized for what many felt was an arrogant and irresponsible remark.

I have written about this a moon ago (Brilliant Agca, Stupid Quezon), so let me refresh your memory. Last July, Dr. Agcaoili, a well respected educator and multi-awarded writer, was one of the presenters in the first Mother Language Education (MLE) forum in Ilocos. Held at MMSU Laoag Campus, the activity was attended mostly by teachers from all levels. Students, creative writers, journalists, and politicians were also present.

A week after, Mark Limon, a teacher from the Department of Education, contributed to The Ilocos Times a news article headlined, “University of Hawaii prof calls Quezon stupid,” which prompted Agcaoili to write a lengthy Letter to the Editor which attacked, in a scathing manner, Limon’s grammatical flaws and minor factual errors. He even insulted the teacher, saying, “Maasiak kadagiti adalan daytoy a maestro a din sa met nakasursuro.”

Yet Agcaoili, who demanded a public apology from Limon, never clarified whether or not he called Manuel L. Quezon, a former president venerated by many Filipinos as hero, “stupid.”

Did he?  If he did, why? Continue reading “The “sorry” we are yet to hear”

Nasken nga Ilokano ti pagisuro

Iti agtultuloy a panagsuek ti kalidad ti edukasion iti pagilian ken iti umad-adu a sukisok a mangipakita a nasaysayaat ti panagadal dagiti ubing no maaramat ti nakayanakanda a pagsasao iti panagisuro kadakuada kadagiti umuna a tukad ti elementaria, impaulog ti Departamento ti Edukasion ti DepEd Order No. 74 Series 2009 a napauluan iti Institutionalizing Mother Tongue-Based Multilingual Education wenno Mother Language Education (MLE). Iti Kailokuan, maaramat ti Ilokano kadagiti umuna a tallo grado iti elementaria. Kalpasanna, in-inut a maiserrek ti Filipino ken Ingles kadagiti nangatngato a tukad.

Adtoy ti makuna ti maysa nga eksperto, ni Dr. Lily Ann C. Pedro, agdama a hepe ti Center for Teaching Excellence iti MMSU College of Teacher Education, maipanggep daytoy nga isyu. Continue reading “Nasken nga Ilokano ti pagisuro”

Brilliant Agca, ‘Stupid’ Quezon

BY ALL YARDSTICKS, Dr. Aurelio S. Agcaoili is a brilliant man.

Prior to his joining University of Hawaii, he held tenured appointment at the University of the Philippines Diliman.  He is a creative writer and social researcher who has reaped coveted awards.  Above all, he is a well-meaning iconoclast.

Last July, Dr. Agcaoili was one of the presenters in the first Mother Language Education (MLE) forum in Ilocos.  On that same occasion, the Nakem Conferences also launched Sukimat: Researches on Ilokano and Amianan Studies, a publication he co-edited with two MMSU professors.

I am quite a big fan of the man known by many as “Agca”.  In fact, after the MLE forum, I requested him to autograph my copy of Dangadang, his award-winning novel.  My admiration for the man’s writing prowess is matched by my adulation for his ideas.  His courage and candor are awe-inspiring.

The other week, however, Agca shocked me with his Letter to the Editor published in The Ilocos Times.  Continue reading “Brilliant Agca, ‘Stupid’ Quezon”

Portrait of a writer as Ilocano:A tribute to Sozimo Ma. Pablico (1938-2009)

(Sosimo Ma. Pablico, agriculture columnist of The Ilocos Times, passed away last April 22 at age 70. Survived by his wife Barbie and son Paul Ethelbert, his remains lie in state in San Fernando, La Union.)

I FIRST knew about SMAP (read as ismap, by which he was fondly called) when I was doing research as a graduate student in Sociology. I came across an article he wrote about Ilocano rituals and practices for the dead, which was published in a national daily. Short but instructive, his article was of great help to my study.

When I applied for a teaching post in MMSU, I was excited to meet the man, to tell him how much he has inspired me as a writer and social researcher. Thrilled I was to be assigned to the Social Sciences Department of the College of Arts and Sciences where he belonged, only to find out that he had retired a few years earlier. I had to be content with looking at his face in a group picture (which proudly adorns a wall in our office) with other “pillars” of the department.

Later on, SMAP and I would cross paths, albeit only in the pages of The Ilocos Times where I write an opinion column, and where he was the agriculture columnist. Having no agricultural background, I must admit that I could not fully understand most of his articles. Behind the technical jargon, however, I could sense his intense desire to uplift the life of farmers, and to promote efficient and sustainable farming methods and strategies. In his writings, I felt the energy of a man many decades younger his age. Continue reading “Portrait of a writer as Ilocano:A tribute to Sozimo Ma. Pablico (1938-2009)”

Ubba ni Ama

obama2

Roughly translated, this Iluko phrase means: “Father carrying a child”.

I may be no fan to America, but the greatness of human spirit transcends geography, race, religion, and even time… and so he has my respect. No man has inspired humanity in recent times more than this guy. Continue reading “Ubba ni Ama”

“Heben” by bhonj

Rusngiit nga uray la gumigis
Arutittit nga sumaplit arigem palsiit
Ngem no talyawem iti aglawlawmo ikit
Awan sabali no di ni Johnny, inka masirit.

Kabayatan iti nagkaado a sagubanitna
Agsusukot, agtutupatop, agsasanga
Maalananto payla’t aggarakgak, agkatawa
Uray na la itangad-tangad, natnag gayam pustiso na.

Arak ti maysa nga inna pangliwliwa
Pammigat, pangngaldaw,pangrabii isu’t danumna
No kastigarem, pampaimas pangan kunaen na kenka
“Ket di mo paylang ilabay”, inka isungbat, ay sultakennaka.

Intunno makaadon, isaganam da bagin
Di mapugsatan ti sao, karyarenna amin
Dayta ni Johnny, katatao na’t managbabain
Ngem no makainom, Diyos ko, mangibabain.

Kiwar ditoy, pinggit dita, dayta’t inna iyul-ulo
Nalaing nga umanunsyo, uray pinagbulan ti baket a kubbo
Ipustananto pay amin a di mangan-ano
Ngem no naatap ni gasat, agtinnagton a tuyo tay adobo.

Awan la’t di awan, tila adda paylang inda masangsango
Siam ti nagsasaruno, adda pay ubba nga agsussuso
Di payen mapunas a buteg, agkaraiwara nga isbo
Ngem no simmangbay da rabiin, dayta manen Apo, otso-otso.

Kastoy ti kasasaad iti kaaduan a Pilipino
Nakakatkatawa a kunaem ngem isu’t pudno
Narway unay inda panagsarak ti rag-o
Sadanto laeng mautob iti nasayaat,
dimmagadanton ken dimmapo.

ARIEL “Bhonj_” AGNGARAYNGAY, is a native of Solsona, Ilocos Norte and a third-year Civil Engineering Student in MMSU.

Ayanmo, Paskua? –by Mickle Cris Peralta

Ayanmo, Paskua? –by Mickle Cris Peralta
Ayandan dagiti tagtagari
Rimrimat ti silaw a di mapundi
Aglalo no matungpal dagiti karkari
A mangted ragsak kadagiti umili

Ayandan dagiti agkerkerol
A maragsakan ken makaayat uray laeng no binting
Iti bulsada ket agkiling-kiling
Urnungenda nga pagay-ayam ti tatsing

Agawid ngata ni tata wenno ni nana ita a paskua?
Tapnon maarakupdakami a pamilyana
Umayda iparikna ti nagpaiduma a dungngoda
Uray nakagalutda iti ubra sadiay adayo a daga

Adtoyen ti panagkasangay
Tay naibaon nga umay mangtarabay
O pada a tattao, ikurimedtay pay lang ni liday
Umaykan paskua, ay, umaykan ala

Sagidem daytoy puso a maul-ulila.

Paskua Manen–by Marceos Ibasan

Ti rabii ket atiddogen
Pul-oy ti angin nalamiisen
Narimat dagiti naraniag a bituen
Sinyales dagitoy, paskua manen!..

Marnekka a maturog
Wen ta appayaunayen ti busbussog
Ngem no agriingka iti bigat
Gapu’t lamiis, agkursing ti lalat

Disyembre ket diak pulos isukat
a bulan daytoy a napnuan gasat,
Ngamin ni Apo Jesus ket nayanak
Isu a rumbeng nga inta’y agrambak..

Ngarud, panawen ti panagkaykaysa,
Panag-iinnayat, pinagkakadua,..
Lipatentayon iti gurang-gura,
Ngamin daytoy ti pudno a paskua..

Ang gurong ‘di nagpasalamat



NAIS KONG IBAHAGI ang isang karanasan ko nu’ng bago pa lang ako sa MMSU. Unang semester ko noon ng pagtuturo sa unibersidad.

Ako ay bahagi ng College of Arts and Sciences o CAS. Kapag faculty ka sa kolehiyong ito ay lilibutin mo ang iba’t ibang mga gusali para sa iyong mga klase. Itinayo sa mahigit sa isandaang ektaryang lupain, malawak ang MMSU at magkakalayo ang mga building kung kaya’t sumasakay kami sa tricycle madalas, lalo na kung sobrang init o umuulan, kapag gahol ka na sa oras, o kung pagod at tinatamad ka nang maglakad.

Minsan, mula sa CAS papuntang CBEA, isang kolehiyong may kalayuan, ay may nakasabay akong isang guro at isang estudyante sa pagbiyahe. Ako at ang guro (mga 40 pataas ang edad, babae) ay nasa loob ng tricycle samantalang ang estudyante naman ay nag-“backride”, sumakay sa may likuran ng drayber.

Tinanong ako ni Ma’am kung saan ako bababa. “Sa CBEA po,” aking tugon. At di na kami nag-usap pa.

Naunang bumaba si Ma’am sa isang mas malapit na gusali, nagbayad siya at sinabi sa drayber, “Duwakam ditoyen” (Dalawa na kami dito). Ang initial reaction ko e magpasalamat lalo na’t hindi pa ako sumasahod noon, pero bigla akong napatigil at tinanong sa aking sarili, “Sino ba ang inilibre niya? Ako ba o ’yung estudyante? Baka naman ‘yung estudyante kasi ay di pa naman kami magkakilala ni Ma’am.” Hayyy, ang hirap! Kapag nagpasalamat ako at hindi pala ako ’yung inilibre, mapapahiya ako at baka ganun din si Ma’am. Awkward ‘yung sabihin ni Ma’am: Ay, sori, haan nga sika’t impletyak, diya’y ubing (Sorry, hindi ikaw ang inilibre ko, ‘yung bata). Ngunit, kapag ako pala ’yung inilibre at hindi ako nakapagpasalamat, nakahihiya naman… at baka maipamalita pa ni Ma’am na “’yung bagong faculty e hindi marunong ng tamang asal”. Dahil ‘di ko malaman ang gagawin, hindi na lang ako nagpasalamat.

Pagdating sa CBEA, sinubukan kong magbayad. Kapag tinanggap ng drayber ang pamasahe ko, aba’y mabubunutan ako ng tinik dahil hindi naman pala ako ’yung inilibre. Ngunit kapag hindi niya tinanggap ang bayad ko, patay! Dyahe kay Ma’am.

Tinanggap ito ng drayber… kaya’t ako’y napangiti. Nu’ng paalis na ’yung tricycle, ipinaalala ko sa estudyante, “Ading, ’wag ka nang magbayad ha, inilibre ka na ni Ma’am”. Ang malaking ngiti sa aking mukha ay nalusaw na parang ice cream (ube flavor) nu’ng makita ko ang reaksyon ng bata: bakas sa kanyang mukha ang pagtataka at pagkagulat. Hindi pala niya kilala si Ma’am, at mukhang sa tingin niya ay hindi naman siya ililibre nito.

Sus! Malamang ay ako pala ang pinagmagandahang-loob. Ano ba’ng buhay ‘to? Nang dahil sa pitumpisong pamasahe ay nagulo ang mundo ko.

Alam kong magkikita pa kaming muli ni Ma’am kaya puwede pa sana akong bumawi, ang problema ay hindi ako matandain sa mga mukha. Malamang, ‘pag magkasalubong kaming muli e hindi ko siya mamumukhaan.

Ang solusyon? Nginingitian ko na lang lahat ng aking makasalubong. Hindi lang basta ngiti ha… Hindi ngiting pitumpiso… Kundi ‘yun bang smile ng batang ibinilhan mo ng pitong Happy Meal sa McDo. Ayun.

At mukhang epektib naman. Mahigit isang taon na mula noon e ‘di pa naman kumakalat na ako’y isang taong hindi marunong mag-tenkyu. Sa ating kultura pa naman, napakahalaga ng pagpapasalamat. Hindi naman dahil sa naghahanap tayo ng kapalit sa ating mabuting gawain kundi dahil sa kapag hindi mo na-appreciate ang kabutihang-loob ng iyong kapwa ay parang binale-wala mo na rin ang kanyang buong pagkatao. Sensitib tayong mga Pinoy dito.

Ang leksiyon: ang inyong abang lingkod ay malugod pa ring tatanggap ng inyong tulong, sa loob man o labas ng tricycle. Sana lang ay pakilinaw ha. Tenk yu. Siyanga pala, bakit naman ganun si Manong Drayber, tanggap lang nang tanggap?! At si backrider, nabagabag rin kaya ang kalooban tulad ko?

At sa iyo, Madam Mapagbigay, marami pong salamat. Hindi lamang sa baryang inyong ibinahagi, kundi pati na rin sa pagkakataong ako’y makapagnilay-nilay at masuri ang aking pakikipagkapwa. At dahil ‘di kita namukhaan kaya’t di ako makaganti. Sa aking muling pagsakay ay aalalahanin ko na lamang ang iyong magandang halimbawa. Sino man ang makasabay, ako naman ang taya.